درنگی در «مبطل بودن گریستن عمدی برای امور دنیایی در نماز» با تکیه بر دیدگاه آیت‌الله بروجردی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ دکتری، گروه علوم حدیث تطبیقی، دانشکدۀ قرآن و حدیث، دانشگاه المصطفی(ص)، قم، ایران.

2 دانش‌آموختۀ سطح 3، گروه مذاهب اسلامی، مؤسسۀ تخصصی مذاهب اسلامی، قم، ایران.

چکیده

مبطل بودن گریستن عمدی برای امور دنیایی هنگام نماز همواره از مسائلی بوده که مورد توجه فقیهان امامیه قرار گرفته است. مشهورِ فقهای متأخر با استناد به اجماع یا شهرت، آن را مبطل نماز دانسته‌اند، اما واکاوی منابع نشان می‌دهد که ادعای اجماعِ فراگیر در این باب با چالش‌های جدی مواجه است. مستند روایی بطلان نماز، منحصر به دو روایت ضعیف‌السند است که خود مورد مناقشۀ فقیهانی مانند آیت‌الله بروجردی قرار گرفته است. وی با تمسک به شهرت قدمایی در چارچوب اصول متلقات، کوشیده تا ضعف سندی روایت را جبران کند. با این حال، بررسی دقیق این کتب اصول متلقات نشان می‌دهد بسیاری از این منابع اساساً متعرض این مسئله نشده‌اند و تعابیر پراکندۀ موجود در آن‌ها نیز بیشتر ناظر به اجتهاد شخصی فقهاست، نه بر تلقی مستقیم از معصوم(ع). بر این پایه، ادعای اجماع در این باب، ناقص و غیرتام به نظر می‌رسد و شواهد آن عمدتاً در دوره‌های متأخر فقهی و در میان فقیهان پس از شیخ طوسی ظهور یافته است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و روش کتابخانه‌ای در گردآوری داده‌ها کوشیده است تا ضرورت بازاندیشی در نحوۀ استناد به شهرت قدمایی و بازگشت به اقوال فقیهان متقدم را به هدف کشف میزان شهرت فتوایی یا اتفاق ایشان بر رأیی واحد، به هدف احراز رأی معصوم(ع)، مورد تأکید قرار ‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Reconsideration of the Invalidating Effect of Intentional Weeping for Worldly Matters during Prayer: A Critical Inquiry in Light of Ayatullah al-Burujirdi’s View

نویسندگان [English]

  • Seyed Mohammad-Hossein Mirshahvelayati 1
  • Seyed Muslim Mousavi Katokelaie 2
1 PhD graduate, Department of Comparative Hadith Studies, Faculty of Quran and Hadith, al-Mustafa International University, Qom, Iran.
2 Level 3 Graduate, Department of Islamic Denominations, Specialized Institute of Islamic Denominations, Qom, Iran.
چکیده [English]

The invalidity of prayer caused by intentional weeping for worldly matters during prayer (Ṣalāt) has long been a matter of attention among Imami jurists. Most late jurists have regarded it as invalidating the prayer, relying on consensus or widespread juristic acceptance; however, a close examination of the sources shows that the claim of a comprehensive consensus in this matter faces serious challenges. The textual basis for invalidation is limited to two weakly transmitted reports, the very reliability of which was contested by jurists such as Ayatullah al-Burujirdi. He sought to compensate for the weakness of their chains by invoking the juridical authority of early scholarly fame (Shuhrah al-Qudamāʾ) within the framework of the Uṣūl al-Mutalaqqāt. Yet a careful review of those foundational texts shows that many of them do not address this issue at all, and that the scattered expressions found in them are more likely the result of juristic reasoning than a direct transmission from the Infallible Imam. On this basis, the claim of consensus in this field appears incomplete and non-definitive, and its evidences emerge mainly in later juristic periods, especially among jurists after Shaikh al-Tusi. The present study, employing a descriptive-analytical approach and a library-based method for data collection, has sought to emphasize the necessity of rethinking the way in which early scholarly fame is cited as evidence and the need to return to the opinions of early jurists in order to discover the extent of their fatwa-based renown (Shuhrah Fatwāʾī) or their agreement on a single opinion, for the purpose of ascertaining the opinion of the Infallible Imam (pbuh).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Intentional Weeping
  • Prayer
  • Ayatullah al-Burujirdi
  • Juristic Fame
  • Uṣūl al-Mutalaqqāt
  1. ابن براج، عبدالعزیز بن نحریر. (1406ق). المهذب. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  2. ابن حزم اندلسی، علی بن احمد. (1425ق). المحلی بالآثار. بیروت: دارالکتب العلمیة.
  3. ابن حمزه طوسی، محمد بن علی. (1408ق). الوسیلة. قم: کتابخانه عمومی آیت‌اللّه مرعشی نجفی.
  4. ابن زهره، حمزه بن علی. (1375ش). غنیة النزوع إلی علمی الأصول و الفروع. قم: مؤسسه الإمام الصادق(ع).
  5. ابوالصلاح حلبی، تقی بن نجم. الکافی فی الفقه. اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی(ع).
  6. اخوان صراف، زهرا. (1387ش). مکتب اجتهادی آیت‌اللّه بروجردی. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  7. بحرانی، یوسف بن احمد. (1363ش). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  8. بروجردی، حسین. (1415ق). نهایة الأصول. (مقرر: منتظری). تهران: نشر تفکر.
  9. بروجردی، حسین. (1420ق). نهایة التقریر فی مباحث الصلاة. قم: مرکز فقه الأئمة الأطهار(ع).
  10. بروجردی، حسین. (1426ق). تبیان الصلاة. قم: گنج عرفان.
  11. حلبی، علی بن حسن. (1414ق). إشارة السبق إلی معرفة الحق. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  12. حلی، حسن بن یوسف. (1347ش). تذکرة الفقهاء. تهران: مکتبة المرتضویة.
  13. خرازی، سید محسن. (1422ق). عمدة الأصول. قم.
  14. خوئی، ابوالقاسم. (1418ق). موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسه إحیاء آثار الإمام الخوئی.
  15. رعینی، محمد بن محمد. (1412ق). مواهب الجلیل فی شرح مختصر خلیل. بی‌جا: دارالفکر.
  16. زیعلی، عثمان بن علی. (1313ق). تبیین الحقائق شرح کنز الدقائق و حاشیة الشلبی. قاهره: المطبعة الکبرى الأمیریة.
  17. شربینی، محمد بن احمد. (1415ق). المغنی المحتاج. بی‌جا: دارالکتب العلمیة.
  18. صافی گلپایگانی، لطف‌اللّه. (1428ق). بیان الأصول. قم: مکتب المرجع الدینی آیة‌اللّه العظمی الشیخ لطف‌اللّه الصافی گلپایگانی.
  19. صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (1404ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  20. طوسی، محمد بن حسن. (1363ش). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
  21. طوسی، محمد بن حسن. (1365ش). تهذیب الأحکام. چاپ چهارم. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
  22. طوسی، محمد بن حسن. (1400ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دارالکتاب العربی.
  23. عاملی، سید محمد. (1411ق). مدارک الأحکام فی شرح شرائع الإسلام. مشهد: مؤسسه آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
  24. عاملی، محمد بن حسن. (1419ق). استقصاء الاعتبار فی شرح الاستبصار. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
  25. علوی عاملی، احمد بن زین‌العابدین. (1399ق). مناهج الأخیار فی شرح الاستبصار. ایران: مکتب السید الداماد.
  26. علوی کوفی، محمد بن علی. (1435ق). الجامع الکافی فی فقه الزیدیة. صعده: مؤسسه المصطفی الثقافیة.
  27. فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. (1406ق). الوافی. اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی(ع) العامة.
  28. قدوسی، علی. (1444ق). تقریرات دروس السید حسین البروجردی. چاپ اول. قم: مؤسسه پیام امام هادی†.
  29. مامقانی، عبداللّه. (1411ق). مقیاس الهدایة فی علم الدرایة. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
  30. مبلغی، احمد. (1383ش). موسوعة الإجماع فی فقه الإمامیة. قم: بوستان کتاب.
  31. مبلغی، احمد. (1398ش). درس خارج و گام‌های اجتهاد. قم: اشراق حکمت.
  32. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1404ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل‌الرسول. (تحقیق: سید هاشم رسولی محلاتی). تهران: دارالکتب الإسلامیة.
  33. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1406ق). ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌اللّه العظمی مرعشی نجفی.
  34. مجموعه مؤلفان. (1414ق). الموسوعة الفقهیة. کویت: وزارت أوقاف و شئون اسلامی.
  35. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد. (1429ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: مؤسسه فقه الثقلین الثقافیة.
  36. مقدسی، ابن مفلح. (1424ق). الفروع ومعه تصحیح الفروع لعلاءالدین علی بن سلیمان المرداوی. بی‌جا: مؤسسه الرسالة.
  37. منتظری، حسینعلی. (1398ش). حقوق انسان و سب و بهتان. چاپ اول. تهران: انتشارات سرایی.
  38. منتظری، حسینعلی. (1409ق). دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الإسلامیة. قم: المرکز العالمی للدراسات الإسلامیة.
  39. نجفی، محمدحسن بن باقر. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  40. نعمان بن محمد. (1416ق). کتاب الاقتصار. بیروت: دارالأضواء.