علّیت زمانی-مکانی و امتداد مکانی رحمت؛ چارچوبی روایی برای تبیین نسبت وقوف در عرفات و فضیلت روز عرفه

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 گروه معارف اسلامی، واحد اقلید، دانشگاه آزاد اسلامی، اقلید، ایران.

2 دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

چکیده

روز عرفه از برجسته‌ترین مناسبت‌های عبادی در اسلام است که در منابع روایی شیعه و اهل سنت، فضائل فراوانی برای آن گزارش شده است. با این حال، درباره منشأ این فضیلت سه مؤلفه قابل شناسایی است: زمان (روز نهم ذی‌الحجه)، مکان (صحرای عرفات) و کنش عبادی (وقوف حاجیان). پرسش اصلی آن است که فضیلت روز عرفه برخاسته از کدام‌یک از این سه مؤلفه است: آیا شرافتی ذاتی برای زمان است، یا ناشی از تقدس مکان، یا در پیوند علّی با کنش عبادی وقوف شکل می‌گیرد؟ مسئله اصلی پژوهش، تبیین نسبت میان اجتماع عرفات و فضیلت روز عرفه و بررسی این پرسش است که آیا فضیلت عرفه ویژگی مستقل زمان است یا ریشه در رخداد عبادی وقوف در عرفات دارد. این پژوهش با روش کیفی متن‌محور و با بهره‌گیری از تحلیل مضمون تطبیقی، روایات منتخب فریقین را بر اساس سه معیار اعتبار منبع، صراحت دلالی و قابلیت مقایسه بررسی کرده است. در فرایند تحلیل، گونه‌های دلالی روایات استخراج و با استفاده از قواعد پذیرفته‌شده اصول فقه، به‌ویژه قاعده حمل مطلق بر مقید، نسبت میان آن‌ها تبیین شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که روایات مرتبط با روز عرفه در سه گونه دلالی قابل طبقه‌بندی هستند: روایات ناظر به فضیلت زمانی مطلق، روایات دال بر علیت مکانی، و روایات حاکی از علیت زمانی-مکانی همراه با امتداد مکانی رحمت. تحلیل تطبیقی این گونه‌ها نشان می‌دهد که روایات مطلق، اصل فضیلت روز عرفه را بیان می‌کنند، اما روایات علّی، منشأ این فضیلت را حضور حاجیان در عرفات و نزول رحمت الهی بر اهل موقف معرفی می‌کنند. بر این اساس، مقاله با صورت‌بندی الگوی «علیت زمانی-مکانی و امتداد مکانی رحمت» تبیین می‌کند که فضیلت روز عرفه، پیش از آنکه ویژگی مستقل زمان باشد، برخاسته از رخداد عبادی وقوف در عرفات است و آثار این رحمت در قالب امتداد مکانی، سایر مؤمنان را نیز دربرمی‌گیرد. این چارچوب تفسیری، ضمن ایجاد جمع عرفی میان روایات مطلق و علّی، تبیین منسجم‌تری از منشأ فضیلت روز عرفه و نسبت آن با اجتماع عرفات ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Temporal-Spatial Causality and the Spatial Extension of Mercy: A Narrative Framework for the Relationship between Wuqūf at Arafāt and the Virtue of the Day of Arafah

نویسندگان [English]

  • Mohammad Mahdi Masoudi 1
  • Mohammad Imami 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Teachings, Egh. C., Islamic Azad University, Eghlid, Iran.
2 Associate professor , Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.
چکیده [English]


The Day of ʿArafah (9th Dhū al-Ḥijjah) is among the most prominent devotional occasions in Islam, yet the origin of its virtue remains ambiguous because three elements coincide: time (the day), place (the plain of ʿArafāt), and devotional act (the standing of pilgrims). This study asks whether the virtue of the day is an intrinsic property of time, a sanctity of place, or a causal effect of the devotional act of wuqūf. Employing qualitative comparative thematic analysis, it examines selected narratives from Shīʿī sources (the Four Books and Biḥār al-Anwār) and Sunnī sources (the Ṣiḥāḥ al-Sittah), classified by source reliability, explicitness of signification, and comparability, and analyzes their relations through the uṣūlī principle of carrying the absolute upon the restricted. The findings identify three types of signification: absolute temporal virtue, explicit spatial causality, and temporal-spatial causality with the spatial extension of mercy. The absolute narratives state the principle of the virtue, while the causal ones identify its origin as the pilgrims' presence at ʿArafāt and the descent of divine mercy upon "the people of the standing." The study formulates the model of "spatial causality and the spatial extension of mercy," arguing that the virtue of the Day of ʿArafah is not primarily an independent property of time but arises from the devotional event of wuqūf at ʿArafāt, whose effects extend spatially to other believers. This framework reconciles the absolute and causal narratives and offers a new perspective on the determination of the Day of ʿArafah and ʿĪd al-Qurbān.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Day of ʿArafah
  • wuqūf at ʿArafāt
  • temporal virtue
  • temporal-spatial causality
  • spatial extension of mercy
  • narrative analysis