قاعده «نفی عسر و حرج» و تحلیل موارد استناد به آن در فقه عبادات

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فقه و حقوق اسلامی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

2 فقه و حقوق قائنات

10.30513/jwd.2021.936.1013

چکیده

فقه عبادات که عمدتاً مربوط به رابطه‌ی انسان با خداست، بخش عظیمی از مباحث فقهی را در بر گرفته و مشتمل بر چند باب و چندین مسئله‌ی مهم است و قاعده‌های فقهی بسیاری در این بخش مورد استناد و استدلال فقها قرار گرفته است. از آنجا که تعیین و تنظیم وظیفه‌ی انسان بر اساس شریعت آسمانی و با استفاده و استنباط از اوامر و نواهی شریعت در همه وقایع و رویدادها نیازمند بحث علمی دقیق و بررسی گسترده‌ای است؛ از این رو نویسندگان در پژوهش حاضر به شیوه اسنادی- تحلیلی، ضمن تبیین مفاد قاعده‌ی «نفی عسر و حرج» و گستره‌ی آن، اهم موارد استناد فقها به قاعده‌ی مذکور در ابواب مختلف عبادات را احصا کرده و وجوه استدلال به قاعده‌ی مذکور را در هر مورد به بحث گذاشته‌اند، به طوری که در برخی موارد احکام صادر شده صرفاً در پرتو ادله‌ی قاعده‌ی «نفی عسر و حرج» تحلیل می‌گردد، و در برخی موارد ادله‌ی مذکور به عنوان معاضد در کنار سایر ادله مورد استناد قرار گرفته است و در برخی موارد نیز به سبب وجود اختلاف میان ادله‌ی خاص، قاعده‌ی مذکور به عنوان مبنا و معیار در نظر گرفته شده و ادله‌ی موافق با قاعده‌ی مذکور ترجیح داده شده است.

کلیدواژه‌ها