تحلیل تأثیر ارتکازات در استنباط احکام فقه عبادات

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

گروه معارف اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل تأثیر اتکازات عرفی در استنباط احکام فقه عبادات سامان یافته است. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که «ارتکازات چه تأثیری در استنباط احکام فقه عبادات دارند؟» یافته‌های پژوهش، که به روش توصیفی - تحلیلی انجام شده است، حاکی از آن است که شارع مقدس در بیان احکام و همچنین معارف دینی به ارتکاز و فهم مردم از واژگان توجه داشته است و کلمات به‌کارگرفته‌شده در لسان روایات و ادلۀ شرعی را در همان معانی عرفی خود به کار برده است. شارع حکیم اگر در جایی تأسیس جدیدی دارد که عرف در آن خصوص، فهمِ دیگری دارد یا اساساً برای عرف ناآشناست، اقدام به تبیین و تعریف ابعاد و زوایای آن واژۀ تأسیسی کرده است. بنابراین اصل در فهم واژگان متون دینی، فهم عرف است و آنچه در ارتکاز عرف از معنای واژگان نقش بسته است معیار برای تفسیر و استنباط است. از جمله مهم‌ترین نتایج این پژوهش آن است که «ارتکاز عرف» قرینۀ لُبّی است که در هنگام تفسیر و استنباط حکم از ادلۀ شرعی باید مورد لحاظ قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Influence of Conventional Presuppositions (Irtikāzāt) in Deriving Rulings of the Jurisprudence of Acts of Worship (Fiqh al-ʿIbādāt)

نویسندگان [English]

  • Hosein Andalib
  • Seyyed Amir Sakhawayan
Department of Islamic Studies, Qo.c, Islamic Azad University, Qom, Iran.
چکیده [English]

This research aims to examine and analyze the influence of conventional presuppositions (Irtikāzāt ʿUrfī) in deriving the rulings of the jurisprudence of acts of worship (Fiqh al-ʿIbādāt). The main research question is: "What influence do conventional presuppositions have in deriving the rulings of the jurisprudence of acts of worship?" The findings of this research, conducted using a descriptive-analytical method, indicate that the Sacred Lawgiver (Shāriʿ Muqaddas) has considered the presuppositions and understanding of people regarding words when expressing rulings as well as religious teachings. The words used in the language of narrations and legal evidences are employed in their ordinary conventional meanings. Where the Wise Lawgiver establishes a new construct regarding which the convention has a different understanding or is fundamentally unfamiliar, He has proceeded to clarify and define the dimensions and angles of that newly established term. Therefore, the principle in understanding the words of religious texts is conventional understanding, and what is embedded in the conventional presupposition of the meaning of words serves as the criterion for interpretation and derivation. Among the most important results of this research is that "conventional presupposition" is a contextual non-verbal indicator that must be taken into account when interpreting and deriving a ruling from legal evidences.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Conventional Presupposition (Irtikāz)
  • Convention (ʿUrf)
  • Non-Verbal Indicators (Qarāʾin-e Ghayr-e Lafẓī)
  • Jurisprudence of Acts of Worship (Fiqh al-ʿIbādāt)
  1. قرآن کریم.
  2. آخوند خراسانی، محمدکاظم. (1409ق). کفایة الاصول. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
  3. اشرفی شاهرودی، مصطفی. (1397). درس خارج فقه.
  4. اصفهانی، محمدحسین. (1409ق). بحوث فی الاصول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  5. امام خمینی، روح‌اللّه. (1381ش). الاستصحاب. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ع).
  6. امام خمینی، روح‌اللّه. (1382ش). مناسک حج. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ع).
  7. امام خمینی، روح‌اللّه. (1390ش). تحریر الوسیله. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
  8. امام خمینی، روح‌اللّه. (1410ق). الرسائل. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
  9. انصاری، مرتضی. (1416ق). فرائد الاصول. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  10. بجنوردی، سید حسن. (1380ش). منتهی الاصول. تهران: مؤسسه عروج.
  11. بروجردی، حسین. (1413ق). تقریرات ثلاث. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  12. تبریزی، جواد بن علی. (1416ق). ارشاد الطالب إلى التعلیق على المکاسب. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  13. تبریزی، جواد بن علی. (1426ق). منهاج الصالحین. قم: مجمع الإمام المهدی(عج).
  14. حائری اصفهانی، محمدحسین. (1404ق). الفصول الغرویة فی الأصول الفقهیة. قم: دار إحیاء العلوم الإسلامیة.
  15. حسینی حائری، سیدکاظم. (1423ق). فقه العقود. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
  16. حسینی روحانی، سیدصادق. (بی‌تا). منهاج الصالحین. بی‌جا.
  17. حسینی سیستانی، سیدعلی. (بی‌تا). قاعده لا ضرر و لا ضرار. قم: دفتر آیت‌اللّه سیستانی.
  18. حسینی عاملی، سیدجواد. (1419ق). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامه. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  19. حکیم، سید محسن. (1416ق). مستمسک العروة الوثقى. چاپ اول. قم: مؤسسة دار التفسیر.
  20. خوانساری، سیداحمد. (1405ق). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع. تصحیح: علی‌اکبر غفاری. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  21. خویی، سیدابوالقاسم. (1410ق). منهاج الصالحین. قم: نشر مدینة العلم.
  22. زبیدی، محب‌الدین واسطی. (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. تحقیق: علی شیری. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
  23. سبحانی تبریزی، جعفر. (1424ق). ارشاد العقول إلى مباحث الأصول. قم: انتشارات توحید.
  24. صدر، سیدمحمدباقر. (1417ق). بحوث فی علم الاصول (تقریرات هاشمی شاهرودی، محمود). قم: مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت(ع).
  25. صدر، سیدمحمدباقر. (1418ق). دروس فی علم الاصول. قم: انتشارات اسلامی.
  26. طباطبائی قمی، سیدتقی. (1426ق). مبانی منهاج الصالحین. قم: منشورات قلم الشرق.
  27. طباطبائی یزدی، سیدمحمدکاظم. (1419ق). العروة الوثقی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
  28. طباطبائی یزدی، سیدمحمدکاظم. (1428ق). العروة الوثقی مع التعلیقات. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی‌طالب(ع).
  29. طباطبائی یزدی، سیدمحمدکاظم. (1429ق). حاشیه کتاب المکاسب. قم: طلیعه نور.
  30. طوسی، محمد بن الحسن. (1390ق). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار. تحقیق: حسن خرسان الموسوی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  31. طوسی، محمد بن الحسن. (1407ق). تهذیب الأحکام. تحقیق: حسن خرسان الموسوی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  32. عراقی، آقا ضیاءالدین. (1414ق). شرح تبصرة المتعلمین. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  33. عراقی، آقا ضیاءالدین. (1421ق). حاشیة المکاسب (تقریرات: نجم‌آبادی). قم: غفور.
  34. عراقی، عبدالنبی نجفی. (1380ش). المعالم الزلفی فی شرح العروة الوثقی. قم: المطبعة العلمیة.
  35. عندلیب، حسین. (1395ش). «جایگاه ارتکاز در فهم احکام شرعی». فقه اهل‌بیت، 87، 57–85.
  36. عندلیب، حسین. (1397ش). «جایگاه ارتکاز در تفسیر متون دینی، حقوق معاملات و مسائل اصولی». پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، 15(54)، 109–128.
  37. فیاض کابلی، محمداسحاق. (بی‌تا). منهاج الصالحین. بی‌جا.
  38. کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  39. مظفر، محمدرضا. (1375ش). أصول الفقه. قم: اسماعیلیان.
  40. نائینی، میرزا محمدحسین. (1373ش). منیة الطالب فی حاشیة المکاسب. مقرر: موسی بن محمد خوانساری. تهران: المکتبة المحمدیة.
  41. نائینی، میرزا محمدحسین. (1413ق). المکاسب و البیع. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  42. نجم‌آبادی، ابوالفضل. (1380ش). الأصول. قم: مؤسسه آیت‌اللّه العظمی بروجردی لنشر معالم اهل‌بیت.
  43. وحید خراسانی، حسین. (1428ق). منهاج الصالحین. قم: مدرسة الإمام باقر(ع).