نوع مقاله : علمی پژوهشی
نویسندگان
1 دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران؛ استاد دروس خارج فقه و اصول حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران.
2 دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
چکیده
برداشتهای متفاوت از واژۀ «أَتِمُّوا» در آیۀ شریفۀ ۱۹۶ سورۀ مبارکۀ بقره و نیز روایات وارده، مسئلۀ وجوب یا استحباب عمرۀ مفرده در صورت استطاعت برای نائیان از مکه را با دو رویکرد متفاوت در میان فقیهان و مفسران امامی روبهرو کرده است. مشهور، فتوا به عدم وجوب، و غیرمشهور، فتوا به وجوب دادهاند. دو آیه در قرآن کریم وجود دارد که برداشتهای متفاوت از آنها و نیز روایات وارده سبب این اختلاف شده است که آیۀ مذکور یکی از آنهاست. پژوهش حاضر، پس از بررسی واژۀ «أَتِمُّوا» در قاموسهای متقدم و متأخر، به بررسی دیدگاهها و مستندات با روش توصیفی - تحلیلی پرداخته و به این نتیجه دست یافته است که این واژه در آیۀ مذکور به معنای «برپا داشتن» است و روایات، ظهور در وجوب عمرۀ مفرده بر مستطیع دارد. دیدگاه مشهور مبنی بر عدم وجوب عمرۀ مفرده بر نائیان، ناظر به زمانی بوده که استطاعت عمره منفک از استطاعت حج نبوده است، اما امروزه با توجه به تفاوت هزینههای حج تمتع با عمرۀ مفرده، موضوع تغییر کرده و ممکن است استطاعت انجام عمره برای فردی حاصل باشد، اما استطاعت حج نباشد. ازاینرو، وجوب عمرۀ مفرده بر چنین افرادی اَقوی و حداقلْ مقتضای احتیاط واجب است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
A Critical Analysis of the Dominant View on the Non-Obligation of Individual 'Umrah (ʿUmrah al-Mufradah)
نویسندگان [English]
- Seyed Mehdi Ahmadi Nik 1
- Seyede Jamile Hashemnia 2
1 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Principles of Law, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran. Professor of Jurisprudence and Principles at Khorasan Seminary, Mashhad, Iran.
2 PhD in Quran and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.
چکیده [English]
Different interpretations of the word "أَتِمُّوا" (Atimmū) in the noble verse 196 of Surah Al-Baqarah, as well as the relevant narrations, have led to two distinct approaches among Imami jurists and commentators regarding the issue of the obligation or recommendation of performing 'Umrah Mufradah (individual 'Umrah) when possible, for those residing outside Mecca who possess the capability (istitaʿah). The majority (Mashhūr) have issued a fatwa for non-obligation, while a minority have issued a fatwa for its obligation. There are two verses in the Holy Quran whose varying interpretations and related narrations have caused this disagreement, the aforementioned verse being one of them. This study, employing a descriptive–analytical methodology, first examines the lexical meaning of “atimmū” in both classical and contemporary Arabic lexicons, and then critically evaluates the juristic viewpoints and their evidences. The study concludes that this word in the mentioned verse means "to establish" and that the narrations indicate the obligation of 'Umrah Mufradah upon one who is able (Mustati'). The dominant view regarding the non-obligation of 'Umrah Mufradah for those at a distance was based on a time when the ability (Istitā'ah) to perform 'Umrah was not separate from the ability to perform Hajj. However, due to the significant difference between the costs of Ḥajj al-Tamattuʿ and ʿUmrah al-Mufradah, it is possible for an individual to be capable of performing ʿUmrah without possessing the means for Ḥajj. Accordingly, the obligation of ʿUmrah al-Mufradah for such individuals is the stronger opinion (Aqwā), or at the very least, it is required as a matter of obligatory precaution (Iḥtiyāṭ Wājib).
کلیدواژهها [English]
- Critical Analysis
- 'Umrah Mufradah
- Obligation
- Recommendation
- Atimmū "أَتِمُّوا"
قرآن کریم. ترجمه آیتالله مکارم شیرازی.
- آل فقیه، ناجی طالب. (بیتا). دروس فی علم الاصول. الحلقة الرابعة، بیجا.
- ابنادریس، محمد بن منصور بن احمد حلّى. (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- ابنبراج، قاضى عبدالعزیز طرابلسى. (1406ق). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- ابنحمزه، محمد بن على بن حمزه طوسى. (1408ق). الوسیلة إلى نیل الفضیلة. قم: کتابخانه آیةالله مرعشى نجفى.
- ابنسیده، علی بن اسماعیل. (1421ق). المحکم و المحیط الأعظم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
- ابنمنظور، محمد بن مکرّم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر.
- اردبیلی، احمد بن محمد. (1403ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- ازهری، محمد بن احمد. (1421ق). تهذیب اللغه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- تبریزی، جواد بن علی. (1415ق). مناسک الحج (للتبریزی). قم: دار الصدیقة الشهیدة سلام الله علیها.
- حکیم، سید محسن طباطبایی. (1416ق). دلیل الناسک - تعلیقة وجیزة على مناسک الحج (للنائینی). نجف: مدرسه دار الحکمه.
- حلى (علامه)، حسن بن یوسف اسدی. (1412ق). منتهى المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة.
- حلى (محقق)، نجمالدین جعفر بن حسن. (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
- حلى (محقق)، نجمالدین جعفر بن حسن. (1412ق). نکت النهایة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- حمیری، نشوان بن سعید. (1420ق). شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم. دمشق: دار الفکر.
- حویزی، عبد علی بن جمعه. (1415ق). تفسیر نورالثقلین. قم: اسماعیلیان.
- خامنهای، سید علی. (1426ق). مناسک الحج. قم: نشر مشعر.
- خمینی، سید روحالله. (بیتا). تحریر الوسیلة. قم: دار العلم.
- خمینی، سید روحالله. (1393). مناسک حج مطابق با فتاوای حضرت آیت الله العظمی امام خمینی. تهران: بینا.
- خویی، سید ابوالقاسم. (1416ق). معتمد العروة الوثقى. قم: منشورات مدرسة دار العلم - لطفى.
- خویی، سید ابوالقاسم. (1411ق). مناسک الحج. قم: چاپخانه مهر.
- خویی، سید ابوالقاسم. (1418ق). موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
- رحمانی، محمد. (1376ش). «نگاهی دوباره در حکم عمره». نشریه میقات حج، ش 26، صص 43-60.
- رحمانی، محمد. (1376ش). «نگاهی به وجوب عمره همراه با حج اِفراد و قِران و …». نشریه میقات حج، ش 22، ص49-64.
- سبزواری، سید عبدالاعلی. (1414ق). مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن. قم: مکتبة آیتاللهالعظمی سبزواری.
- سند، محمد. (1426ق). سند العروة الوثقی. بیروت: مؤسسة أم القرى للتحقیق و النشر.
- سید مرتضی، علمالهدی علی بن حسین. (1405ق). رسائل الشریف المرتضی (جمل العلم و العمل). بیجا: دار القرآن الکریم.
- سیستانی، سید محمدرضا. (1437ق). بحوث فی شرح مناسک الحج. بیروت: دار المورخ العربی.
- صابونی، محمد علی. (1421ق). صفوة التفاسیر. بیروت: دار الفکر.
- صددی، علی فاضل. (1438ق). «العمرة المفردة للآفاقی… وجوبها و عدمه». نشریه میقات حج، ش 47، ص17-30.
- صدر، محمدباقر. (1417). بحوث فی علم الأصول (عبد الساتر). الدار الإسلامیة، بیروت - لبنان.
- صنعانی، عبدالرزاق بن همام. (1411ق). تفسیر القرآن العزیز المسمی تفسیر عبد الرزاق. بیروت: دار المعرفة.
- طباطبائی، محمد حسین. (1352). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
- طباطبائی یزدی، سید محمدکاظم. (1419ق). العروة الوثقى (المحشّٰى). قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- طبرسی، فضل بن حسن. (1408ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: بینا.
- طریحی، فخرالدین. (1416ق). مجمع البحرین. تهران: کتابفروشی مرتضوی.
- طوسی، محمد بن حسن. (1375ق). الاقتصاد الهادی إلى طریق الرشاد. تهران: انتشارات کتابخانه جامع چهلستون.
- طوسی، محمد بن حسن. (1407ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- طوسی، محمد بن حسن. (1387). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
- طوسی، محمد بن حسن. (1407ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
- طوسی، محمد بن حسن. (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- عیاشی، محمد بن مسعود. (1380ق). التفسیر (تفسیر العیاشی)، (محقق: هاشم رسولی). تهران: المکتبة العلمیة الاسلامیة.
- فیاض، محمداسحاق. (1418ق). مناسک الحج. قم: انتشارات عزیزی.
- فیومی، احمد بن محمد. (1414ق). مصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: دار الهجرة.
- مقدادی، محمدعلی. (1386ش). «عمرۀ مفرده یا مبتوله». نشریه میقات حج، ش 61، ص48-56.
- مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
- نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- واسطی زبیدی، سید محمد مرتضی. (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
)