نوع مقاله : علمی پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه شهید محلاتی، قم، ایران.
2 استادیار، گروه فقه و حقوق امامیه، دانشکدۀ فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.
3 دانش آموخته سطح سه حوزه علمیه قم، قم، ایران.
4 طلبۀ سطح دو، حوزۀ علمیۀ قم، قم، ایران.
چکیده
در شریعت اسلام، نمازهای متعددی تشریع شدهاند، از جمله نمازهای یومیه، نماز جمعه و نمازهای عید فطر و قربان، که هر یک دارای احکام، شرایط و زمان خاص خود هستند و عمل به آنها بر مکلفین واجب یا مستحب است. گاه ممکن است برخی از این نمازها در یک روز با یکدیگر تقارن یابند. موضوعی که این پژوهش در پی بررسی و تحلیل فقهی آن است، تقارن نماز جمعه با یکی از نمازهای عیدین است؛ یعنی حالتی که عید فطر یا قربان با روز جمعه مصادف شود و حکم فقهی این همزمانی مورد پرسش قرار گیرد. پژوهش حاضر به شیوۀ توصیفی - تحلیلی نشان میدهد که فقهای مذاهب در حکم این نمازها دچار اختلاف شدهاند. مشهور فقهای امامیه و حنابله بر این باورند که کسی که نماز عید را اقامه کند، مخیّر است میان اقامۀ نماز جمعه یا خواندن نماز ظهر، جز امام که وجوب اقامۀ نماز جمعه بر او باقی است. اما مالکیه و حنفیه میگویند خواندن هر دو نماز لازم است و با خواندن یکی دیگری ساقط نمیشود. برخی از فقهای امامیه مثل شهید اول و فقهای شافعیه قائل به تفصیل شدهاند، به این صورت که اگر کسی که نماز عید خوانده است اهل شهر باشد وجوب نماز جمعه از وی ساقط نمیشود، اما اگر بادیهنشین و اهل روستا باشد وجوب نماز جمعه از وی ساقط میشود. نتیجه آنکه فقهای مذاهب اسلامی بر بقای اصل وجوب نماز جمعه و اقامۀ آن توسط امام اتفاق نظر دارند. محور اختلاف، نه در نفس وجوب، بلکه در دایرۀ کسانی است که در چنین روزی از الزام به شرکت در نماز جمعه معاف میشوند، بهویژه در اینکه آیا این رخصت شامل همۀ مکلفین میشود یا تنها گروههایی خاص مانند ساکنان مناطق دور از شهر. با توجه به مستندات فقهی و روایی، قول نخست از ترجیح بیشتری برخوردار است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Jurisprudential Analysis of the Coincidence of Friday Prayer with Eid Prayers in Islamic Legal Schools
نویسندگان [English]
- Hadi Khoshnodi 1
- abdolsamad aliabadi 2
- Muhammad Sadegh Chavoshi 3
- Muhammad Hosein Aliabadi 4
1 assistant professor, Department of jurisprudence and Law,
2 Assistant professor,
3
4 Level 2 student, Qom Seminary, Qom, Iran.
چکیده [English]
Abstract Islamic law prescribes various forms of prayer, including the five daily prayers, Friday prayer, and the Eid prayers of Fitr and Qurban. Each of these prayers has its own rulings, conditions, and designated time, and their performance is either obligatory or recommended for legally accountable individuals. Occasionally, two of these prayers may coincide on the same day. This study examines the jurisprudential implications of the coincidence of Friday prayer with one of the Eid prayers—specifically, when Eid al-Fitr or Eid al-Adha falls on a Friday, raising questions about the legal ruling of this overlap.
Using a descriptive-analytical method, the research shows that jurists across Islamic legal schools have differed on this issue. The majority of Imami and Hanbali scholars hold that one who performs the Eid prayer is no longer obligated to attend Friday prayer—except for the Imam, for whom attendance remains obligatory. In contrast, the Maliki and Hanafi schools maintain that both prayers must be performed, and one does not exempt the other. The Shafi‘i school adopts a nuanced position: if the person who performed the Eid prayer resides in the city, the obligation of Friday prayer remains; however, if they are a Bedouin or rural resident, they are exempt from Friday prayer.
In conclusion, scholars across Islamic schools agree on the continued obligation of Friday prayer and its establishment by the Imam. The point of divergence lies not in the essence of the obligation itself, but in determining which individuals are exempt from attending Friday prayer o.
کلیدواژهها [English]
- Legal ruling
- Eid al-Fitr prayer
- Eid al-Adha prayer
- Friday prayer
- Islamic legal schools
)