نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

• مهدی مردانی گلستانی

استادیار، پژوهشکدۀ علوم اسلامی رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، مشهد، ایران.

چکیده

واژۀ‌ «سیره» از پرکاربردترین مفاهیم اسلامی است که در حوزه‌های مختلف به‌ویژه فقه شیعه کارایی دارد. فقیهان شیعه به تناسب بهره‌گیری از منابع استنباط، از این واژۀ دینی استفاده کرده، به‌عنوان دلیل یا قرینۀ حکم شرعی بدان استناد کرده‌اند. اما پرسش اصلی آن است که استفادۀ فقها از واژۀ سیره به‌صورت محدود و موردی بوده یا به‌گونه‌ای گسترده و در تراز یک اصطلاح علمی رخ داده است؟ پژوهش پیش‌رو تلاش دارد تا به روش کتابخانه‌ای و از طریق بررسی کاربرد واژۀ «سیره» در متون فقه عبادی، میزان استفادۀ فقیهان شیعه از این واژه را نشان دهد. برای این منظور، با استفاده از نرم‌افزار جامع فقه اهل‌بیت(ع) و جست‌وجوی کلیدواژۀ «سیره» در کتب فقه استدلالی، آثار فقهی قرون پنجم تا پانزدهم هجری در موضوع عبادات بررسی شد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که کاربرد واژۀ سیره در ادبیات فقیهان شیعه دو دورۀ متفاوت داشته است: نخست، دوره‌ای که بهره‌گیری از واژۀ سیره به شکل محدود و اندک انجام می‌گرفت و دوم، دوره‌ای که استناد به سیره افزایش یافته، در سطح یک اصطلاح فقهی گسترش پیدا کرد. این تطور، متأثر از مجموعه عواملی است که مهم‌ترین آن‌ها باور به کارآمدی سیره در فقه شیعه است؛ عاملی که در نهایت به تثبیت جایگاه سیره در ادبیات فقیهان شیعه و ارتقای جایگاه آن از یک واژۀ دینی به یک اصطلاحی علمی ‌انجامید.

کلیدواژه‌ها

• سیرۀ معصوم
• فقه العباده
• منابع استنباط
• رویکرد فقیهان

موضوعات

• فقه العباده

عنوان مقاله [English]

A Frequency Analysis of the Term Sīra in the Literature of Shia Jurists with an Emphasis on the Teachings of Ritual Jurisprudence (Fiqh al-ʿIbādāt)

نویسنده [English]

• mahdi mardani golestani

Assistant Professor at the Razavi Institute for Islamic Sciences, affiliated with the Islamic Research Foundation. Mashhad, Iran.

چکیده [English]

The term sīra is one of the most frequently used Islamic concepts, particularly significant in various fields of study and especially in Shi‘i jurisprudence. Shi‘i jurists, in accordance with their use of sources for legal deduction, have employed this religious term and cited it as evidence or an indicator of a legal ruling. The key question, however, is whether the jurists’ use of the term sīra has been limited and occasional, or whether it has been extensive and developed to the level of a technical term in jurisprudential scholarship. The present study seeks, through a review-based method and by examining the usage of the word sīra in texts on devotional jurisprudence (fiqh al-‘ibādāt), to demonstrate the extent to which Shi‘i jurists have employed this concept. For this purpose, using the Comprehensive Shi‘i Jurisprudence Software (Jāmi‘ al-Fiqh Ahl al-Bayt) and searching the keyword sīra across works of analytical (istidlālī) jurisprudence, the study investigates jurisprudential writings on acts of worship from the fifth to the fifteenth centuries AH. The findings show that the term sīra in the discourse of Shi‘i jurists has passed through two distinct phases: A period of stagnation, in which the use of the term was limited and infrequent; and A period of flourishing, during which references to sīra increased and the term developed into a recognized technical concept within jurisprudential literature.

کلیدواژه‌ها [English]

• Sīra Studies
• Sīra of the Imams
• Jurists’ Approach
• Sources of Legal Derivation. Fiqh of Worship