حکم سجدۀ سهو برای هر زیاده و نقیصۀ غیرعمدی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

طلبۀ مقطع خارجی تخصصی، مجتمع عالی فقه و علوم اسلامی، قم، ایران؛ دانشجوی دکتری فلسفۀ تعلیم و تربیت، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.

چکیده

یکی از مسائل مهم و مورد اختلاف در فقه امامیه از قدیم تاکنون، موارد وجوب سجدۀ سهو در نماز است. با وجود اهمیت عملی این موضوع، تاکنون پژوهش مستقلی که به طور جامع به بررسی همۀ ابعاد آن بپردازد، صورت نگرفته است. با توجه به گستردگی این بحث، تحقیق حاضر به بررسی یکی از شاخه‌های آن اختصاص یافته است: حکم سجدۀ سهو به سبب هر زیاده و نقیصۀ غیرعمدی. پرسش اصلی این پژوهش آن است که حکم سجدۀ سهو برای هر زیاده و نقیصۀ غیرعمدی چیست؟ در این زمینه دیدگاه فقها بسیار متنوع و گاه متعارض است. در تحقیق حاضر از روش توصیفی - تحلیلی استفاده شده و با توجه به نقض و ابرامات جدید در ادله و حل تعارض ادله به شیوه‌ای نو به حل مسئله پرداخته شده‌است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در بین روایات مثبِت وجوب، آنچه از نظر دلالی تام است، مشکل سندی دارد. از طرف دیگر، دلیل عدم وجوب سجدۀ سهو، تام است. شهرت و بلکه اجماع قدما و اصل نیز مخالف وجوب است. دلیل معتبری برای استحباب نیز موجود نیست و احتیاط واجب نیز جایگاهی ندارد. بنابراین، چنین نیست که هر زیاده و نقیصۀ غیرعمدی سبب وجوب سجدۀ سهو باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Ruling on Prostration of Forgetfulness (Sajdat al-Sahw) for Every Unintentional Addition or Omission

نویسنده [English]

  • Omid Aslambakhsh
Level 4 Student of Seminary, Specialized Higher Institute of Jurisprudence and Islamic Sciences, Qom, Iran; PhD Student in Philosophy of Education, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Iran.
چکیده [English]

One of the important and disputed issues in Imami jurisprudence from ancient times to the present is the instances in which the Prostration of Forgetfulness (Sajdat al-Sahw) becomes obligatory due to errors in prayer. Despite the practical significance of this topic, no independent research has comprehensively examined all its dimensions. Given the breadth of this discussion, the present study is dedicated to examining one of its branches: the ruling of the Prostration of Forgetfulness for every unintentional addition or omission. The main research question is: what is the ruling of the Prostration of Forgetfulness for every unintentional addition or omission? On this matter, the views of jurists are highly diverse and sometimes contradictory. This research employs a descriptive-analytical method and, considering new critiques and arguments on the evidences and resolving the conflict of evidences in a novel manner, addresses the issue. The findings indicate that among the narrations affirming obligation (Wujūb), those that are complete in terms of textual indication suffer from chain of transmission (Sanad) issues. On the other hand, the reason for the non-obligation of the prostration of forgetfulness is complete. The widespread renown and indeed the consensus (Ijmāʿ) of the early jurists, as well as the principle (Aṣl), oppose obligation. There is also no valid evidence for recommendation (Istiḥbāb), nor does obligatory precaution have any place. Therefore, it is not the case that every unintentional addition or omission necessitates the Prostration of Forgetfulness.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Unintentional Addition
  • Unintentional Omission
  • Prostration of Forgetfulness (Sajdat al-Sahw)
  • Forgetfulness (Sahw)
  1. اسلم‌بخش، امید. (1404). بررسی نقل مستقیم ابن ابی‌عمیر از سفیان بن السمط. مجله پژوهش دینی، 24، 201-211.
  2. اشتهاردی، علی‌پناه. (1417ق). مدارک العروة. چاپ اول. تهران: دار الأسوة.
  3. بروجردی، سید حسین. (1426ق). تبیان الصلاة. چاپ اول. قم: گنج عرفان.
  4. بروجردی، سید حسین. (بی‌تا). نهایة التقریر. بی‌جا: بی‌نا.
  5. بنی‌فضل، مرتضی بن سیف‌علی. (بی‌تا). مدارک تحریر الوسیلة - الصلاة. بی‌جا: بی‌نا.
  6. بهجت، محمدتقی. (1423ق). وسیلة النجاة. چاپ دوم. قم: شفق.
  7. بهجت، محمدتقی. (1426ق). جامع المسائل. چاپ دوم. قم: دفتر حضرت آیت‌اللّه بهجت.
  8. بهجت، محمدتقی. (1428ق). استفتاءات. چاپ اول. قم: دفتر حضرت آیت‌اللّه بهجت.
  9. بهجت، محمدتقی. (1428ق). رسالۀ توضیح المسائل. چاپ نود. قم: شفق و دوم.
  10. تبریزی، ابوطالب تجلیل. (1421ق). التعلیقة الاستدلالیة على تحریر الوسیلة. چاپ اول. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  11. تبریزی، جواد. (1426ق). منهاج الصالحین. چاپ اول. قم: مجمع الإمام المهدی.
  12. تبریزی، جواد. (1427ق). المسائل المنتخبة. چاپ پنجم. قم: دار الصدیقة الشهیدة.
  13. تبریزی، جواد. (1427ق). صراط النجاة. چاپ اول. قم: دار الصدیقة الشهیدة.
  14. حائری، عبدالکریم. (1404ق). کتاب الصلاة. چاپ اول. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  15. حکیم، سید محسن. (1416ق). مستمسک العروة الوثقى. چاپ اول. قم: مؤسسة دار التفسیر.
  16. خمینی، روح‌اللّه. (1404ق). زبدة الأحکام. چاپ اول. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
  17. خمینی، روح‌اللّه. (1422ق). نجاة العباد. چاپ اول. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  18. خمینی، روح‌اللّه. (1426ق). توضیح المسائل. چاپ اول. بی‌جا: بی‌نا.
  19. خمینی، روح‌اللّه. (بی‌تا). تحریر الوسیلة. چاپ اول. قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.
  20. خوانساری، سید احمد بن یوسف. (1405ق). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع. چاپ دوم. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  21. خویی، سید ابوالقاسم. (1410ق). منهاج الصالحین. چاپ 28. قم: مدینة العلم.
  22. خویی، سید ابوالقاسم. (1416ق). صراط النجاة. چاپ اول. قم: مکتب نشر المنتخب.
  23. خویی، سید ابوالقاسم. (1418ق). موسوعة الإمام الخوئی. چاپ اول. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
  24. خویی، سید ابوالقاسم. (بی‌تا). منیة السائل. بی‌جا: بی‌نا.
  25. روحانی، سید محمد. (بی‌تا). المسائل المنتخبة. بی‌جا: بی‌نا.
  26. سبحانی، جعفر. (1429ق). رسالة توضیح المسائل. چاپ سوم. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
  27. سبزواری، سید عبدالأعلی. (1413ق). مهذّب الأحکام. چاپ چهارم. قم: مؤسسه المنار.
  28. سید یزدی، محمدکاظم. (1409ق). العروة الوثقی. چاپ دوم. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
  29. سیستانی، سید علی. (1416ق). الفتاوى المیسَّرة. چاپ اول. قم: دفتر حضرت آیت‌اللّه سیستانی.
  30. سیستانی، سید علی. (1417ق). منهاج الصالحین. چاپ پنجم. قم: دفتر حضرت آیت‌اللّه سیستانی.
  31. سیستانی، سید علی. (1422ق). المسائل المنتخبة. چاپ نهم. قم: دفتر حضرت آیت‌اللّه سیستانی.
  32. شبیری زنجانی، سید موسی. (1430ق). رسالة توضیح المسائل. چاپ اول. قم: سلسبیل.
  33. شیخ الشریعة، فتح‌اللّه بن محمدجواد. (1404ق). أحکام الصلاة. چاپ اول. قم: کتابخانه عمومی امام امیرالمؤمنین(ع).
  34. شیخ حر عاملی. (1409ق). وسائل الشیعة. چاپ اول. قم: مؤسسه آل‌البیت.
  35. شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (1406ق). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. چاپ دوم. قم: دار الشریف الرضی.
  36. شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  37. شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1387ق). المبسوط. تهران: المکتبة المرتضویة.
  38. شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1390ق). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار. چاپ اول. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  39. شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1390ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  40. عاملی، سید جواد بن محمد. (1419ق). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  41. عاملی، محمد بن علی. (1411ق). مدارک الأحکام فی شرح عبادات شرائع الإسلام. چاپ اول. بیروت: مؤسسه آل‌البیت.
  42. عراقی، آقا ضیاءالدین علی کزازى. (1414ق). شرح تبصرة المتعلمین. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  43. علی بن جعفر. (1409ق). مسائل علیّ بن جعفر و مستدرکاتها. چاپ اول. قم: مؤسسه آل‌البیت.
  44. فاضل لنکرانی، محمد. (1426ق). رساله توضیح المسائل. چاپ صد. قم: بی‌نا و چهاردهم.
  45. فاضل لنکرانی، محمد. (بی‌تا). الاحکام الواضحة. بی‌جا: بی‌نا.
  46. کاشف الغطاء، جعفر بن خضر مالکی. (1422ق). کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء. چاپ اول. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  47. کاشف الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر. (1422ق). أنوار الفقاهة - کتاب الصلاة. چاپ اول. نجف اشرف: مؤسسه کاشف الغطاء.
  48. کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  49. گلپایگانی، سید محمدرضا موسوی. (1390ق). مختصر الأحکام. قم: دار القرآن الکریم.
  50. گلپایگانی، سید محمدرضا موسوی. (1409ق). مجمع المسائل. چاپ دوم. قم: دار القرآن الکریم.
  51. گلپایگانی، سید محمدرضا موسوی. (1413ق). هدایة العباد. چاپ اول. قم: دار القرآن الکریم.
  52. محقق حلی، جعفر بن حسن. (بی‌تا). شرائع الإسلام. بی‌جا: بی‌نا.
  53. مکارم شیرازی، ناصر. (1428ق). رساله احکام برای جوانان. چاپ پانزدهم. قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب‌(ع).
  54. مکارم شیرازی، ناصر. (1429ق). رساله توضیح المسائل. چاپ پنجاه و دوم. قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب‌(ع).
  55. منتظری، حسینعلی. (1413ق). الأحکام الشرعیة على مذهب أهل البیت‌(ع). چاپ اول. قم: نشر تفکر.
  56. نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. چاپ هفتم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  57. نراقی، احمد بن محمدمهدی. (1415ق). مستند الشیعة فی أحکام الشریعة. چاپ اول. قم: مؤسسه آل‌البیت‌(ع).
  58. وحید خراسانی، حسین. (1428ق). توضیح المسائل. چاپ نهم. قم: مدرسه امام باقر‌(ع).
  59. وحید خراسانی، حسین. (بی‌تا). منهاج الصالحین. بی‌جا: بی‌نا.