علی اکبر ترابی شهرضایی
چکیده
یکی از شرایطی که فقهای عظام برای صحت وقف بیان کردهاند، ابدی بودن وقف است. این شرط سبب میشود که برخی از انسانهای خیّر، یا نتوانند به این مهم دست بزنند یا دل کندن از اموالشان برای ابد به گونهای که حتی ...
بیشتر
یکی از شرایطی که فقهای عظام برای صحت وقف بیان کردهاند، ابدی بودن وقف است. این شرط سبب میشود که برخی از انسانهای خیّر، یا نتوانند به این مهم دست بزنند یا دل کندن از اموالشان برای ابد به گونهای که حتی به فرزندانشان نرسد، سخت باشد. ولی اگر بتوان راهکاری مانند وقف موقت یا وقف حرفه و صنعت یا وقف پول یا وقف امتیازات معنوی و مانند آن ارائه داد، چه بسا بسیاری به وقف این امور دست بزنند و با حل شدن بسیاری از مشکلات جامعه، ثواب معنوی و پاداش اخروی شامل حال واقفان خواهد شد. با اعتقاد به پویایی اجتهاد و پاسخگو بودن اسلام، معتقدیم که با یک بررسی نو و تحلیلی در ادلهای که در کتاب و سنت در موضوع وقف رسیده است، میتوان به صحت چنین وقفهایی حکم داد؛ زیرا برای شرط ابدی بودن وقف، هشت دلیل اقامه شده که هیچ کدام از آنها قدرت اثبات این شرط را ندارد و در مقابل، عموماتی که بر صحت عقود دلالت دارد و به طور خاص، عموم «الوقوف بحسب ما یوقفها أهلها» که در صحیحه صفار رسیده، مبیّن این است که وقف موقت صحیح میباشد و در طول این مدت، واقف حق تصرف در موقوفه را به بیع و هبه و صلح و هر عقدی که بخواهد آن را از ملک انتقال دهد، ندارد؛ اگرچه در این مطلب نیز برخی از محققان تردید دارند و اجازه انتقال به نحو مسلوبالمنفعه تا پایان مدت وقف را میدهند. به بیان دیگر، وقف موقت در تمام احکامش مانند وقف منقطعالآخر است که در زمان حیات موقوفعلیه و تا منقرض نشده، واقف حق تصرفات ناقله و منافی با حق موقوفعلیه را ندارد؛ ولی بعد از انقراض آنها، موقوفه از حالت وقف خارج شده و به ملک واقف در صورت زنده بودن و به ورثه او در صورت مرگش منتقل میشود.
