البرز محقق گرفمی؛ سیدمهدی احمدی نیک
چکیده
یکی از پردامنهترین ابواب فقهی، باب حج است. در میان روایات فراوان این باب، بخشی از اخبار، بیانگر حکم تکلیفی حج برای توانگرانی است که بیش از یک بار مستطیع میشوند. بر اساس شماری از این روایات، توانگری ...
بیشتر
یکی از پردامنهترین ابواب فقهی، باب حج است. در میان روایات فراوان این باب، بخشی از اخبار، بیانگر حکم تکلیفی حج برای توانگرانی است که بیش از یک بار مستطیع میشوند. بر اساس شماری از این روایات، توانگری در هر سال سبب استقرار وجوب حج در همان سال خواهد بود. اما شماری دیگر از روایات، یک بار ادای حج را در طول عمر بر توانگران کافی میدانند. دانشوران مسلمان در مواجهه با این اخبار، رویکردهای گوناگونی برگزیدهاند که ناظر به دست شستن از ظاهر روایات دسته اول و حمل آنها بر یکی از وجوه ذیل است: استحباب، وجوب بدلی، وجوب کفایی، زدودن انگاره جاهلی نسیء، مقابله با باور نادرستِ انحصار وجوب حج در سال اول استطاعت، وجوب بر جنس توانگران و زدودن انگاره حج طبقاتی. این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره از منابع اِسنادی در پی اعتبارسنجی هر یک از این برداشتهاست. در گام پسین پس از بیان نقدهایی به هر یک از این رویکردها، دیدگاه برگزیده با بهره از مؤلفههایی چون مدلول آیه 97 سوره آل عمران، قاعده «لو کان لبان»، اعراض مشهور و سیره متشرعه، به بیاعتباری روایات دسته اول دست یافته است.
